'Con ghét bố mẹ': Ẩn danh trên mạng, trẻ có thực sự được an toàn?

Viết "con ghét bố mẹ", tuy ẩn danh nhưng vẫn có thể bị nhận ra

Trong nhóm "Con ghét bố mẹ", nhiều bài viết được đăng dưới dạng ẩn danh. Người viết không sử dụng tên thật, không công khai hình ảnh, thường chỉ kể lại câu chuyện của mình dưới góc độ một người đang gặp vấn đề trong gia đình.

Theo kỹ sư công nghệ thông tin Lê Khánh Dũng, Công ty công nghệ An Tín Tech (P.An Phú Đông, TP.HCM), về mặt công nghệ, ẩn danh không đồng nghĩa với không thể nhận diện. Một bài viết không có tên thật hay ảnh cá nhân vẫn có thể chứa nhiều dấu vết như tuổi, trường học, nơi ở, hoàn cảnh gia đình, các mối quan hệ hoặc những chi tiết riêng biệt... Khi kết hợp các thông tin này với những dữ liệu khác trên mạng, người đọc có thể suy đoán hoặc xác định người viết.

"Ngoài ra, nội dung trong nhóm vẫn có thể bị chụp màn hình, sao chép và chia sẻ sang nơi khác, khiến người đăng khó kiểm soát phạm vi lan truyền. Vì vậy, trẻ nên hạn chế đưa lên mạng những thông tin có thể nhận diện mình hoặc người thân, đặc biệt là tên, địa chỉ, trường lớp, số điện thoại, hình ảnh và các chi tiết quá cụ thể về gia đình", anh Dũng nói.

ẢNH: THANH NAM

Thạc sĩ Nguyễn Thị Đào Lưu, giảng viên tâm lý học, Khoa Xã hội và Nhân văn, Trường ĐH Văn Lang, cho rằng những câu chuyện về gia đình, bố mẹ, trường lớp hoặc những mối quan hệ cá nhân nếu được kể quá cụ thể có thể khiến người thân nhận ra người viết, ngay cả khi bài đăng không ghi tên.

"Vấn đề là không phải đừng đăng cảm xúc lên mạng xã hội, không gian số mà hãy có chừng mực, biết cách giữ ranh giới an toàn", bà nói.

Theo thạc sĩ Nguyễn Thanh Hải, giảng viên Khoa Văn hóa và Truyền thông, Trường ĐH Văn hóa TP.HCM, việc trẻ tìm đến những hội nhóm để nói ra câu chuyện của mình có thể xuất phát từ nhu cầu được lắng nghe, an ủi hoặc tìm kiếm sự trợ giúp.

"Dù biết đó là một cách, một nơi để trẻ có thể nói ra câu chuyện, vấn đề của mình nhằm giải tỏa tâm lý, cảm xúc, hoặc tìm kiếm sự lắng nghe, an ủi, trợ giúp từ người khác, hay thậm chí chỉ là để cho chính bố mẹ có thể đọc được, thì trẻ em cũng rất cần có sự hiểu biết và tỉnh táo để giữ an toàn cho bản thân và người khác", ông Hải nói.

ẢNH: THẾ DUY

Khi điều khó nói trở thành chuyện ai cũng có thể biết

Theo thạc sĩ Thạch Trần Bạch Long, giảng viên thỉnh giảng tâm lý tại Viện Ứng dụng khoa học tâm lý - giáo dục (TP.HCM), trẻ có thể nhanh chóng tìm thấy cảm giác được đồng cảm khi câu chuyện của mình nhận được nhiều phản hồi trên mạng.

"Đầu tiên hệ quả tức thời là sự lệ thuộc vào liều thuốc giảm đau ảo nhưng đầy rủi ro. Khi những khó khăn vốn khó nói với gia đình được phơi bày trước hàng chục ngàn người, trẻ có thể tìm thấy cảm giác được đồng cảm nhanh chóng qua những lượt "thả tim", yêu thích hay bình luận bênh vực", ông Long nói.

Tuy nhiên, theo ông Long, cùng với sự đồng cảm, trẻ cũng có thể phải tiếp nhận những lời phán xét và sự kích động từ cộng đồng mạng.

"Việc để người lạ mổ xẻ chuyện gia đình dễ đẩy trẻ vào trạng thái hoang mang, tự dằn vặt và làm trầm trọng thêm những tổn thương vốn có", ông nói.

Một hệ quả khác có thể xuất hiện khi người viết bị nhận diện. Theo ông Long, nếu bố mẹ, thầy cô hoặc bạn bè nhận ra người viết, trẻ có thể phải đối mặt với những tác động lớn về mối quan hệ.

"Đối với phụ huynh, đó là sự tổn thương sâu sắc khi thấy con công khai chỉ trích mình trước thiên hạ. Còn ở trường học, trẻ dễ rơi vào cảnh bị bàn tán, dè bỉu hoặc cô lập", ông Long cho hay.

Theo chuyên gia này, những tác động đó có thể khiến trẻ chìm trong cảm giác tội lỗi, thu mình và từ chối những cơ hội hàn gắn ngoài đời thực.

Ở góc độ tâm lý, bà Lưu cho rằng một nguy cơ khác là trẻ có thể hình thành cách né tránh đối diện trực tiếp với vấn đề.

"Các em không thể hoặc khó để hình thành khả năng giao tiếp một cách trực tiếp với bố mẹ, các em không học được cách đối diện trực tiếp với vấn đề mà xem cách đăng bài trong hội nhóm là một sự né tránh đối diện", bà Lưu nói.

Cũng theo bà Lưu, những gì đăng công khai lên mạng dù là nhóm kín thì khi câu chuyện đủ thu hút sẽ khiến tốc độ lan truyền, chia sẻ dần mất kiểm soát. "Nếu bố mẹ hoặc người thân nhìn thấy mình trong những câu chuyện đó hoặc gần giống như những câu chuyện đó sẽ gây ra những tổn thương khó sửa chữa", bà Lưu phân tích.

ẢNH: THANH NAM

Cần nơi để trẻ được nói mà vẫn an toàn

Theo thạc sĩ Nguyễn Văn Âu, Khoa Tâm lý học, Trường ĐH Sư phạm TP.HCM, trong trường hợp trẻ đã đăng một câu chuyện riêng tư lên mạng rồi nhận ra mình chia sẻ quá nhiều, thì cách người lớn phản ứng sau đó rất quan trọng.

"Khi một đứa trẻ nhận ra mình đã chia sẻ quá nhiều trên mạng xã hội, cảm xúc bao trùm thường là sự bối rối, sợ hãi và xấu hổ. Bản thân việc trẻ tự ý thức được hành vi "lỡ tay" này đã là một dấu hiệu tích cực của nhận thức", ông Âu nói.

Theo ông Âu, người lớn trước hết cần giúp trẻ cảm thấy an toàn thay vì lập tức truy hỏi nguyên nhân. Cách người lớn phản ứng ngay sau đó mới là yếu tố quyết định, hoặc tạo điểm tựa an toàn để trẻ sửa sai, hoặc đẩy trẻ sâu hơn vào sự cô lập và phòng thủ.

Ông Âu cho rằng người lớn có thể cùng trẻ thực hiện những bước xử lý thông tin đã đăng tải như ẩn hoặc xóa bài viết, rà soát danh sách bạn bè, thiết lập chế độ riêng tư và hạn chế những phản hồi tiêu cực.

"Mọi câu hỏi dồn ép hay phân tích đúng sai cần được gác lại cho đến khi đứa trẻ đã thực sự cảm thấy an toàn", ông Âu nói và chia sẻ thêm: "Sau đó, cần tìm hiểu nguyên nhân vì sao trẻ lựa chọn mạng xã hội để chia sẻ. Trẻ vị thành niên khao khát được lắng nghe và khẳng định cảm xúc, nhưng lại sợ bị bố mẹ phán xét hoặc nhà trường kỷ luật. Khi môi trường thực tế thiếu sự thấu cảm, không gian mạng với cảm giác kết nối nhanh chóng và vô thưởng vô phạt trở thành lối thoát tự nhiên, dù chứa đầy rủi ro rò rỉ đời tư".

Ở góc độ tâm lý học đường, thạc sĩ Trần Văn Toản, Khoa Tâm lý học, Trường ĐH Sư phạm TP.HCM, cho rằng việc trẻ chia sẻ chuyện riêng tư lên mạng mà không bảo vệ thông tin cá nhân là hành vi không an toàn.

Tuy nhiên, những bức xúc của trẻ với bố mẹ cũng có thể là dấu hiệu cho thấy trẻ đang gặp tổn thương tâm lý. "Bố mẹ nên nhìn nhận đó là một báo động, một dấu hiệu để nhận biết con bị tổn thương bên trong hơn là chỉ chăm chăm vào những hành vi bộc phát bên ngoài. Thay vì truy hỏi, trách móc, trẻ cần một không gian an toàn để giãi bày, có sự hỗ trợ của chuyên gia tâm lý và bảo đảm quyền riêng tư", ông Toản nói.

ẢNH MINH HOẠ: THẾ DUY

Theo luật sư Hạ Thị Thu Thảo, Đoàn luật sư TP.HCM, Giám đốc Công ty Luật Hoàng Minh An, những chuyện như mâu thuẫn của bố mẹ, ly hôn, tài chính, bệnh tật… có thể là thông tin thuộc đời sống riêng tư, bí mật gia đình. Việc đưa những thông tin này lên hội nhóm để nhiều người tiếp cận có thể ảnh hưởng đến quyền riêng tư của người được nhắc đến và liên quan đến quy định về bảo vệ dữ liệu cá nhân. Ngay cả khi không ghi tên, bài viết vẫn có thể làm lộ danh tính nếu có các chi tiết như trường học, nơi ở, tuổi, nghề nghiệp của bố mẹ, vụ việc cụ thể hay ảnh chụp tin nhắn.

"Trẻ em cũng có quyền được bảo vệ danh dự, nhân phẩm và đời sống riêng tư theo luật Trẻ em. Trẻ có quyền bày tỏ ý kiến và nguyện vọng, nhưng quyền đó không có nghĩa là được công khai mọi thông tin riêng tư của bố mẹ hoặc người thân", luật sư Thảo chia sẻ và nói thêm: "Nếu nội dung đăng tải có dấu hiệu bịa đặt, vu khống, xúc phạm danh dự, nhân phẩm hoặc gây thiệt hại cho người khác, người đăng có thể phải chịu trách nhiệm theo quy định pháp luật. Với người chưa thành niên, trách nhiệm sẽ được xem xét theo các quy định riêng".