Hãy thử dành tối thiểu mười lăm phút mỗi ngày trọn vẹn cho con!

Người lớn tràn vào nhóm, xem 'Con ghét bố mẹ' thế nào

Ngày 28.9, nhóm Facebook mang tên 'Con ghét bố mẹ' có hơn 40.000 thành viên. Đến đêm cùng ngày, con số đã gần 90.000. Sáng 30.9, khi tôi vào đọc, nhóm có gần 200.000 người, tức gấp 5 lần chỉ sau 2 ngày.

Nhiều phụ huynh giật mình với nhóm "Con ghét bố mẹ" cũng là điều dễ hiểu. Có người đề nghị xóa nhóm ngay vì sợ trẻ đọc những chuyện tiêu cực rồi học theo nhau trách móc cha mẹ. Nỗi lo ấy có cơ sở, vì một người trẻ ngày nào cũng đọc những lời phẫn nộ về cha mẹ thì cơn giận trong mình rất dễ bị khuếch đại. Tôi cũng không cho rằng mọi chữ "ghét" trong nhóm đều là vết thương. Có bạn lớp 10 than bố mẹ bắt đi xe đạp trong khi cả lớp đã có xe điện, và đó là đòi hỏi rất thường tình của tuổi mới lớn. Những tâm sự trên đó thật đến đâu, bản thân tôi cũng không dám chắc, nhất là trong thời đại đâu đâu cũng có “bả phẫn nộ” (rage-bait) này.

Điều khiến tôi nghĩ ngợi nhiều nhất lại là việc người lớn tràn vào nhóm. Người vào để xem con mình có trong đó hay không, có người khuyên nhủ, và cũng có người buông lời xúc phạm. Dưới một bài than thở của con trẻ, tôi đọc được bình luận của một người lớn bảo rằng muốn thoát nghèo thì lo học giỏi vào, đã đỡ đần được gì cho bố mẹ đâu mà đòi hỏi. Một người khác thắc mắc vì sao phụ huynh tốn tiền tốn công nuôi con thì không có nhóm "ghét con", còn những đứa trẻ có đủ điện thoại, máy tính, được đến trường lại lập nhóm ghét bố mẹ.

ẢNH MINH HỌA: THANH NIÊN ONLINE

Bài được tương tác nhiều nhất hôm ấy là của người lập nhóm, được đăng ẩn danh. Em thừa nhận rằng cái tên có thể gây hiểu lầm, rằng em chỉ muốn có một chỗ để xả áp lực tuổi trẻ, như một dạng nhật ký chung của thế hệ các em. Rồi em hỏi ngược lại người lớn: Hàng nghìn cô chú, anh chị vào đây mắng chửi, sỉ nhục những đứa trẻ đang cần được thấu hiểu, vậy lời dạy "phải lễ phép, văn minh" chỉ dành cho người khác thôi sao?

Những điều các con than phiền về cách mình đang được nuôi dạy, đối xử như bị đàn áp, chỉ trích thậm tệ, không lắng nghe, áp đặt…, người lớn đang diễn lại ngay trong nhóm một cách hết sức chính xác. Vậy vấn đề nằm ở ngôn từ của trẻ nhỏ hay hành vi của người lớn?

Đừng xem con là "chiếc cúp vàng" để tự hào 

Tôi cho rằng việc vội vã đi "điều tra" xem con mình có tham gia nhóm hay có tâm sự gì trên đó không giúp cha mẹ hiểu con thêm chút nào.

Năm 2000, hai nhà nghiên cứu Margaret Kerr và Håkan Stattin khảo sát 1.186 thiếu niên 14 tuổi ở Thụy Điển cùng cha mẹ các em và thấy rằng phần lớn những gì cha mẹ thật sự biết về con không đến từ việc tra hỏi hay giám sát, mà đến từ những gì con tự nguyện kể.

Con chỉ kể với cha mẹ khi thấy kể ra là an toàn, là được lắng nghe, và cùng giải quyết trên tinh thần tôn trọng. Một đứa trẻ khi biết lời mình kể sẽ bị đem ra răn dạy, phán xét hay so sánh thì sẽ đi tìm chỗ khác để kể, và một trong những chỗ ấy chính là nhóm "Con ghét bố mẹ" hay những nhóm tương tự. Phụ huynh có thể thử nhớ lại: Lần gần nhất con tự kể với mình một chuyện không như ý, khiến con buồn là khi nào?

Có người sẽ nói trẻ bây giờ có đủ cả rồi, còn thiếu gì nữa. Tôi nhớ đến một học trò của mình, một cô bé xuất sắc: học rất giỏi, chơi thể thao giỏi, hoạt động phong trào và lãnh đạo lớp, nhiệm vụ được giao hay dự án độc lập gì cũng làm tốt. Vậy mà có lần bạn bật khóc trong phòng tham vấn, tâm sự rằng cảm thấy mình giống như một "chiếc cúp vàng" trong tay ba, để ba tự hào và khoe với mọi người, hơn là một người con để được yêu thương và chăm sóc.

Bên dưới những lời gai góc trong nhóm, cũng như bên dưới giọt nước mắt của học trò ấy, tôi nghe thấy một cảm thức khắc khoải mà tôi tạm đặt tên là "Con có chỗ bên trong cha mẹ không?".

Cảm thức ấy không xa lạ với tôi. Lớn lên, xa cha mẹ hơn một thập kỷ, tôi cũng từng thường xuyên tự hỏi bên trong cha mẹ, mình là gì: một gánh nặng, một nghĩa vụ, một giấc mơ, một nỗi khổ, hay thậm chí chẳng là gì cả. Điều tôi mong mỏi có lẽ là trong tim cha mẹ, tôi chỉ cần là một con người, một người con đang lớn lên đúng độ tuổi, với tất cả những phiền toái của lứa tuổi ấy, những nét độc bản của riêng mình, và những nỗ lực vụng dại để thử xem mình có thể là ai.

Hai ngày trước khi biết đến nhóm “Con ghét bố mẹ”, tôi rơi nước mắt trước một tác phẩm điêu khắc trên mái Không gian Lưu niệm Lê Bá Đảng ở Huế. Người con trai duy nhất của danh họa Lê Bá Đảng, Touty, mất năm 1980, từ đó hình ảnh một đứa trẻ ở giữa cha và mẹ trở thành con dấu ông dùng suốt phần đời còn lại.

ẢNH: LƯƠNG DŨNG NHÂN

Tác phẩm tưởng nhớ Touty là bóng hình người cha và người mẹ bằng inox gắn kết với nhau, ở đúng chỗ trái tim là một khoảng trống có dáng một đứa trẻ đang ngước lên ngóng trông. Mặt inox sáng bóng phản chiếu chính người đứng trước nó.

Với ông, khoảng trống ấy là vĩnh viễn, không gì lấp đầy được. Tôi không mong phụ huynh nào phải trải qua mất mát mới nhìn thấy nó.

Phụ huynh có thể thử dành tối thiểu mười lăm phút mỗi ngày trọn vẹn cho con!

Đời sống cha mẹ hôm nay bị lấp đến kín đặc: công việc, trách nhiệm với nhiều thế hệ, đủ các vai trò, rất nhiều khuôn mẫu và kỳ vọng xã hội, những cuộc đua đầy hoang mang, cả những vụn vỡ trong chính mình. Sự lấp kín ấy trải từ thời gian, không gian đến tâm trí, từ những việc tại chỗ đến những kết nối dày đặc qua màn hình, thiết bị. Trong mớ đầy ắp ấy, chỗ nào còn là không gian - thời gian thiêng liêng dành riêng cho con?

Thay vì lên “điều tra” trên các hội nhóm, phụ huynh chúng ta có thể thử dành tối thiểu mười lăm phút mỗi ngày trọn vẹn cho con, làm một việc do con chọn: khi thì chơi cờ, khi ráp lego, khi cùng ăn một chiếc bánh hay xem phim con yêu thích. Và trong mười lăm phút ấy, mời con kể về những lúc thấy khó khăn hay cô độc nhất trong ngày, không chỉ những lúc chiến thắng, vinh quang, tự hào. Chiếc cúp thì chỉ cần trưng ra lúc vinh quang, còn một người con cần có chỗ trong tim cha mẹ cả trong những ngày tệ nhất.

Có lẽ khi đó, chữ "ghét" mới có thể dần chuyển hóa thành chữ "thương" mà không cần thêm một lời răn dạy, đánh giá hay phán xét nào. Và lần tới, trước khi vào nhóm để tìm xem con mình có ở đó không, phụ huynh có thể dừng lại như tôi đã đứng trước mặt bức điêu khắc inox ở Huế để hỏi chính mình: Trong cha mẹ, có chỗ nào cho con không?