Vì sao chứng khoán đi lùi sau khi được nâng hạng?

Tin tốt nhưng không phải tin mới

Sau thời điểm được nâng hạng chính thức từ thị trường cận biên lên thị trường mới nổi thứ cấp, thị trường chứng khoán (TTCK) VN chưa có sự thay đổi so với trước. Thậm chí, nhiều cổ phiếu tiếp tục sụt giảm và chỉ số VN-Index đang đi lùi. Đóng cửa phiên cuối tháng 9 hôm qua (30.9), VN-Index giảm 0,51%, tương ứng giảm 9,11 điểm, xuống 1.768,62 điểm. So với ngay trước thời điểm được nâng hạng (ngày 18.9), VN-Index đã giảm hơn 47 điểm, tương ứng gần 2,6%. Số lượng cổ phiếu giảm giá chiếm đa số trên bảng giá điện tử khiến nhiều nhà đầu tư (NĐT) nản lòng, trái ngược với kỳ vọng thị trường sẽ hồi phục ngay sau khi được nâng hạng. Đáng chú ý, thanh khoản thị trường vẫn ở mức thấp, với tổng giá trị giao dịch trên Sở Giao dịch chứng khoán TP.HCM (HOSE) đạt hơn 15.000 tỉ đồng. Ba tháng qua, khối lượng giao dịch hằng ngày đã giảm đáng kể so với mức bình quân 26.900 tỉ đồng/phiên trong 8 tháng năm 2026 và giảm gần một nửa so với giá trị giao dịch bình quân là 28.900 tỉ đồng/phiên của năm 2025.

ẢNH: NGỌC THẮNG

Theo PGS-TS Ngô Minh Vũ, Giám đốc chương trình đào tạo thị trường chứng khoán, ĐH Kinh tế TP.HCM (UEH), cổ phiếu sụt giảm và VN-Index đi lùi cũng là hiện tượng thường thấy trên TTCK nói chung theo kiểu tin tốt đã được hấp thụ vào giá trước khi chính thức được công bố. Từ một năm trước khi FTSE Russell bắt đầu công bố khả năng VN được nâng hạng từ thị trường cận biên lên thị trường mới nổi thứ cấp thì đã có những đợt tác động tích cực đến TTCK. Vì vậy khi việc nâng hạng chính thức thực hiện thì hầu như không còn nhiều tác động. Một trong những tín hiệu được các NĐT chờ đợi là động thái của khối ngoại với khả năng giải ngân gia tăng, mua ròng trở lại cũng chưa có. Mặc dù vẫn có một số quỹ ETF giải ngân nhưng giá trị chưa đủ bù lại với các NĐT nước ngoài khác bán ra.

"Việc nâng hạng chỉ là khởi đầu sau khi thị trường đáp ứng những tiêu chuẩn cần thiết về hạ tầng giao dịch. Tuy nhiên, điều đó không đồng nghĩa các quỹ toàn cầu sẽ lập tức rót vốn, bởi mỗi quỹ có chiến lược và tiến độ phân bổ danh mục riêng. Nếu các NĐT nước ngoài có giải ngân mới thì cũng sẽ kéo dài và họ sẽ lựa chọn thời điểm có lợi nhất", PGS-TS Ngô Minh Vũ nhận định.

Đồng quan điểm, chuyên gia tài chính Phan Dũng Khánh cũng cho rằng thông tin TTCK được nâng hạng chính thức là tin tốt nhưng không còn mới. Thông tin này đã kéo dài một năm qua và việc giải ngân của các quỹ ETF đầu tư theo chỉ số cũng chỉ được thực hiện theo lộ trình đã công bố, qua nhiều giai đoạn. Chính vì vậy, điều đó không thể giúp các cổ phiếu tăng giá trở lại hay VN-Index tăng như kỳ vọng của NĐT. Song song, xu hướng bán ròng của NĐT ngoại tại các TTCK mới nổi, trong đó có VN, đã diễn ra hơn 3 năm qua và chưa có dấu hiệu đảo chiều. Đó là chưa kể xu hướng của nhiều NĐT tổ chức lớn, các quỹ ngoại là tìm đến nhóm cổ phiếu của các doanh nghiệp công nghệ như AI, bán dẫn...

"Bank of America cho biết 10 cổ phiếu AI lớn nhất hiện chiếm khoảng 41% tổng giá trị TTCK Mỹ, tương đương mức độ tập trung của nhóm cổ phiếu công nghệ vào thời kỳ đỉnh bong bóng dot com năm 2000. Xu hướng này đã diễn ra trong 2-3 năm vừa qua và vẫn đang duy trì. Các quỹ đầu tư mới trên toàn cầu đang điều chỉnh chiến lược theo xu hướng này. Trong khi đó, TTCK VN vẫn còn thiếu các cổ phiếu này nên có thể cũng chưa đủ sức hấp dẫn để thu hút mạnh dòng vốn ngoại", ông Khánh chia sẻ thêm.

Lãi suất cao 'đè' giá cổ phiếu

Trong khi việc nâng hạng của TTCK là mở cánh cửa dài hạn cho thị trường để thu hút thêm các dòng vốn mới thì ở ngắn hạn, giao dịch của các NĐT sẽ bị tác động bởi nhiều yếu tố khác. Ông Huỳnh Anh Tuấn, Tổng giám đốc Công ty Chứng khoán ngân hàng số Vikki, nhận định thanh khoản của thị trường đang ở mức khá thấp cho thấy dòng tiền vẫn đứng ngoài. Đáng chú ý, dòng tiền cho vay margin vẫn ở mức cao nhưng giá trị giao dịch lại thấp. Như vậy có thể một phần các NĐT lớn sử dụng cầm cố cổ phiếu vay tiền nhưng lại rút ra sử dụng vào việc khác mà không giao dịch trên thị trường.

ẢNH: NGỌC THẮNG

Ông Tuấn lý giải: Nguyên nhân chính dễ thấy là hiện nay do lãi suất tiết kiệm của các ngân hàng vẫn neo ở mức rất cao, từ 9,2 - 9,4%/năm đã hút vốn mạnh từ người dân. Trong khi đó, vốn cho vay ra có lãi suất từ 12 - 14%/năm khiến nhiều doanh nghiệp gặp khó khăn và có thể cũng phải gia tăng huy động từ các cổ đông lớn. Dòng tiền giao dịch trên TTCK bị co lại nên chỉ có một vài cổ phiếu của các doanh nghiệp có câu chuyện riêng thì mới được quan tâm và giá đi lên. Còn lại đa số cổ phiếu chỉ đi ngang và giảm là chủ yếu.

Hơn nữa, khi Cục Dự trữ liên bang Mỹ (Fed) tăng lãi suất và nhiều dự báo cơ quan này sẽ còn tiếp tục nâng lãi suất từ nay đến cuối năm thì xu hướng rút ròng của NĐT nước ngoài ở nhiều thị trường mới nổi vẫn diễn ra. Bởi khi lãi suất của Mỹ gia tăng sẽ tác động tiêu cực đến tỷ giá hối đoái tại nhiều thị trường khác, khiến việc đầu tư vào TTCK sẽ tăng rủi ro cho các NĐT ngoại.

"Chỉ khi nào lãi suất trên thị trường đạt đỉnh hay có dấu hiệu đi xuống thì TTCK mới có dấu hiệu tích cực hơn. Tôi nghĩ rằng điều này chỉ có thể diễn ra từ năm 2027. Khi đó chúng ta cũng kỳ vọng cuộc chiến giữa Mỹ và Iran chấm dứt, giá dầu hạ nhiệt cũng giúp nhiều ngân hàng trung ương trên thế giới không tiếp tục thắt chặt chính sách tiền tệ. Còn trong tình hình lãi suất ở mức cao thì NĐT có tâm lý phòng thủ, bảo toàn vốn nhiều hơn là giải ngân đầu tư vào chứng khoán vốn được xem là kênh đầu tư rủi ro cao", ông Huỳnh Anh Tuấn lý giải thêm.

PGS-TS Ngô Minh Vũ cũng cho rằng lãi suất đang ở mặt bằng cao trên toàn cầu khiến các NĐT nói chung đều lo ngại. Hơn nữa, khi lãi suất tăng cao thì kinh tế của nhiều nước cũng bước vào giai đoạn chững lại vì các doanh nghiệp sẽ gặp khó khăn nhiều hơn. Dòng tiền suy yếu, thanh khoản thấp lại càng khiến NĐT e ngại, kể cả NĐT trong nước hay nước ngoài. Ông nhấn mạnh: Với tâm lý phòng thủ, e ngại thì hiện nay hầu hết NĐT cá nhân có tâm lý giữ tiền mặt, chờ đợi cơ hội. Số tiền nhàn rỗi được đưa vào ngân hàng, nhất là sẽ được hưởng lãi suất cao. Tâm lý này chiếm chủ đạo nhất là khi tỷ lệ NĐT cá nhân vẫn chiếm phần lớn trên TTCK VN nên xu hướng thị trường sẽ khó thay đổi trong quý cuối cùng của năm 2026.